गोल्डन ट्रँगल

#गोल्डन_ट्रँगल 

©कविता दातार

म्यानमारमधील सायबर गुलामगिरीच्या थरारक आणि सत्य घटनेवर आधारित एक वास्तववादी कथा

पार्श्वभूमी: नाशिकमधील एका सुशिक्षित तरुणाला social media वरील जाहिरातीद्वारे 'डेटा एन्ट्री' च्या कामाचे आमिष दाखवून म्यानमारच्या घनदाट जंगलात डांबले गेले. तिथे त्याला बंदुकीच्या धाकावर सायबर गुन्हे करण्यास भाग पाडले गेले. त्या नरकयातनेतून सुटून आलेल्या एका तरुणाच्या आपबितीवर आधारित ही कथा डोळे उघडणारी आहे.

नाशिकचा राहणारा राहुल, वय वर्षे २५. घरात आर्थिक ओढाताण होती. महिन्याला जेमतेम २० हजार रुपयांची नोकरी करून तो कुटुंबाचा गाडा हाकत होता. एका संध्याकाळी फेसबुकवर स्क्रोल करत असताना त्याची नजर एका जाहिरातीवर पडली - "बँकॉक (थायलंड) येथे डेटा एन्ट्रीच्या कामासाठी मुलांची आवश्यकता. पगाराची हमी - दरमहा ७० हजार रुपये, राहणे आणि खाणे मोफत…” राहुलचे डोळे चमकले. एवढ्या मोठ्या पगाराची नोकरी म्हणजे त्याच्या सर्व आर्थिक अडचणींवर रामबाण उपाय होता.

त्याने दिलेल्या नंबरवर संपर्क साधला. पलीकडून एका एजंटने अत्यंत गोड भाषेत त्याला कामाचे स्वरूप समजावले आणि अवघ्या दोन दिवसांत विमानाचे तिकीट राहुलच्या व्हॉट्सॲपवर पाठवले. राहुल अतिशय आनंदात होता. घरातल्यांचा निरोप घेऊन, डोळ्यात नवी स्वप्ने घेऊन तो बँकॉकसाठी रवाना झाला. पण त्याला काय ठाऊक होते की तो नोकरीला नाही, तर थेट नरकाच्या दारात पाऊल टाकत आहे.

बँकॉक विमानतळावर उतरताच राहुलचे स्वागत करण्यासाठी काही लोक गाडी घेऊन उभे होते. त्यांनी त्याला आदरपूर्वक गाडीत बसवले. पण काही तासांचा प्रवास झाल्यावर राहुलला संशय येऊ लागला. गाडी बँकॉकच्या मुख्य शहरात न जाता जंगलाच्या दिशेने जात होती. तब्बल ८ तासांच्या थरारक आणि गुदमरून टाकणाऱ्या प्रवासानंतर गाडी एका नदीकाठी थांबली. ती नदी म्हणजेच थायलंड आणि म्यानमारची सीमा होती.

तिथे गाडीतून उतरताच काही अनोळखी, लष्करी गणवेशातील आणि हातात आधुनिक बंदुका घेतलेल्या सैनिकांनी राहुलला वेढले. राहुल काही बोलणार तोच त्याच्या डोक्याला थेट बंदुकीची नळी लावण्यात आली. "आवाज केला तर इथेच संपवून टाकू," असा दम त्याला देण्यात आला. त्याचे मोबाईल, पासपोर्ट आणि पैसे काढून घेण्यात आले आणि त्याला एका बोटीत बसवून म्यानमारच्या हद्दीत नेण्यात आले.

म्यानमारच्या जंगलात उभारलेल्या एका महाकाय, तटबंदी असलेल्या कॅम्पमध्ये राहुलला आणले गेले. तो परिसर म्हणजे कुप्रसिद्ध 'गोल्डन ट्रँगल' चा भाग होता, जिथे चिनी माफियांची हुकूमशाही होती. तिथली परिस्थिती पाहून राहुलच्या अंगावर काटा आला. तिथे आधीपासूनच महाराष्ट्रातील आणि भारतातील अनेक तरुण डांबलेले होते.

पहिल्या दिवशी त्यांना 'ट्रेनिंग' देण्यात आले. पण हे ट्रेनिंग डेटा एन्ट्रीचे नव्हते, तर लोकांना डिजिटल पद्धतीने लुटण्याचे होते. राहुलला सांगण्यात आले, "तुम्हाला सोशल मीडियावर मुलींचे फेक प्रोफाईल्स बनवायचे आहेत. अमेरिकन, युरोपियन आणि श्रीमंत भारतीय नागरिकांना प्रेमाच्या जाळ्यात ओढायचे आहे (ज्याला 'पिग बुचरिंग' किंवा रोमान्स स्कॅम/ honey trap म्हणतात). त्यानंतर त्यांना खोट्या क्रिप्टोकरन्सी आणि सोन्याच्या ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्मवर गुंतवणूक करायला भाग पाडायचे आहे."

राहुलने या बेकायदेशीर कामाला नकार दिला. पण नकार देताच त्याला तीन-चार जणांनी मिळून लाथाबुक्क्यांनी बेदम मारहाण केली. त्याला एका अंधाऱ्या खोलीत डांबण्यात आले, जिथे त्याला विजेचे शॉक देण्यात आले. तिथल्या माफियांचा एकच नियम होता - एकतर दिलेले टार्गेट पूर्ण करा, नाहीतर नरकयातना भोगा.

रोज १६ ते २० तास राहुलला कॉम्प्युटरसमोर बसून काम करावे लागत होते. जर एखाद्या दिवशी टार्गेट पूर्ण झाले नाही, तर जेवण बंद केले जायचे. आजूबाजूला रोज काही तरुणांना मारहाण होताना तो पाहत होता. तिथे आधीच १७ जणांना डांबले होते, त्यात नाशिकचे ८ जण होते. धक्कादायक म्हणजे काही मुलींचाही यात समावेश होता. तिथे दोन भारतीयांची हत्या झाल्याची कुजबुजही राहुलच्या कानावर पडली होती, ज्यामुळे तो खूप घाबरला होता.

अनेक महिने राहुल या नरकात जगत होता. पण त्याने हिंमत हारली नाही. एका रात्री, जेव्हा पहारेकरी थोडे गाफील होते, तेव्हा राहुलने कॅम्पमधील एका लपवलेल्या जुन्या फोनवरून नाशिकमधील आपल्या कुटुंबाशी आणि काही मित्रांशी संपर्क साधण्यात यश मिळवले. त्याने आपले लोकेशन आणि तिथली भयानक परिस्थिती सांगितली.

राहुलच्या कुटुंबीयांनी तात्काळ नाशिकचे लोकप्रतिनिधी आणि महाराष्ट्राचे गृह मंत्रालय यांच्याशी संपर्क साधला. परराष्ट्र मंत्रालय आणि म्यानमारमधील भारतीय दूतावास यांच्यात तातडीने हालचाली सुरू झाल्या. आंतरराष्ट्रीय दबावामुळे आणि दूतावासाच्या मध्यस्थीमुळे अखेर त्या छावणीवर कारवाईची चक्रे फिरली. अत्यंत गुप्त मोहिमेद्वारे राहुलसह काही भारतीय तरुणांची त्या छावणीतून सुटका करण्यात आली.

जेव्हा राहुल मुंबई विमानतळावर उतरला, तेव्हा त्याच्या डोळ्यातून अश्रू वाहत होते. तो म्हणाला, "आम्ही इथून जिवंत बाहेर पडू अशी आशा मावळली होती, पण आज मी माझ्या मातृभूमीत सुखरूप आहे, हा माझा दुसरा जन्मच आहे."

तरुणांना जाहीर आवाहन: ऑनलाइन नोकरी शोधताना अतिशय सावध राहा. सोशल मीडियावरील मोठ्या पगाराच्या जाहिरातींना भुलू नका. कोणतीही नोकरी स्वीकारण्यापूर्वी कंपनीची अधिकृतता, व्हिसाचे स्वरूप (टुरिस्ट व्हिसावर कामासाठी जाऊ नका) नक्की तपासा. कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीवर विश्वास ठेवून परदेशी जाण्याचा धोका पत्करू नका, अन्यथा तुम्हीही अशाच एखाद्या भयानक सायबर विळख्यात अडकू शकता.

(सत्य घटनेवर आधारित जनजागृतीपर सायबर कथा) सुरक्षित राहा, सतर्क राहा!

©कविता दातार

बनावट कॉल सेंटर

 #बनावट_कॉल_सेंटर

©कविता दातार

पुण्यातील खराडी भागात राहणारा राहुल नावाचा २२ वर्षांचा तरुण नुकताच कॉलेज संपवून नोकरीच्या शोधात धडपडत होता. त्याचे आई-वडील एका छोट्या गावात राहतात. वडील शेतकरी, आई घर सांभाळते, छोट्या भावंडांची शिक्षणाची जबाबदारी राहुलवरच होती. घरची आर्थिक परिस्थिती इतकी बिकट होती की, प्रत्येक महिन्याला पगाराची वाट पाहण्याशिवाय पर्याय नव्हता. राहुलने अनेक ठिकाणी रेझ्युमे पाठवले, मुलाखती दिल्या, पण काहीच ठोस मिळत नव्हते. एक दिवस त्याच्या मोबाईलवर एक अनोळखी नंबरचा मेसेज आला: “उच्च पगाराची नोकरी! इंग्रजी बोलता येत असेल तर पुरे. कॉल सेंटर जॉब, रात्र पाळी, महिन्याला ४० ते ५० हजार रुपये. त्वरित संपर्क करा.”

राहुलच्या डोळ्यांसमोर एक स्वप्न उभे राहिले. इतके पैसे मिळाले तर घरची चिंता मिटेल, आई-वडिलांना आराम देता येईल, भावंडांचे शिक्षण सुधारेल. त्याने ताबडतोब कॉल केला आणि मुलाखतीसाठी बोलावले गेले. ठिकाण होते प्राईड आयकॉन इमारत, खराडी. नऊव्या मजल्यावर एक आधुनिक ऑफिस – एअर कंडिशनर, चमचमते टेबल्स, आणि तरुण-तरुणींची गर्दी. बॉसने सांगितले, “हे इंटरनॅशनल कॉल सेंटर आहे. तुम्ही अमेरिकन ग्राहकांना सपोर्ट द्याल. स्क्रिप्ट देऊ, फक्त वाचायचे. सुरुवातीला ट्रेनिंग, नंतर पगार.”

राहुलला हे सर्व परफेक्ट वाटले. त्याने नोकरी स्वीकारली आणि इतर १०० हून अधिक तरुण-तरुणींप्रमाणे ट्रेनिंग सुरू केले. ट्रेनर म्हणाला, “ग्राहकांना सांगा की त्यांचा कॉम्प्युटर हॅक झाला आहे. त्यांना  डिजिटल अटक होणार आहे. आम्ही मदत करू, पण त्यासाठी पैसे ट्रान्सफर करा.” राहुलला सुरुवातीला हे विचित्र वाटले. “हे कस्टमर सपोर्ट आहे की काय तरी वेगळे?” पण बॉसने आश्वासन दिले, “हे सगळे लीगल आहे. तुम्ही फक्त स्क्रिप्ट फॉलो करा.” राहुलने मनातल्या मनात विचार केला, “पैसे मिळत आहेत ना, मग काय हरकत आहे?”

दिवस जात गेले. राहुल रात्रंदिवस काम करत होता. अमेरिकन नागरिकांना फोन करणे, त्यांच्या भीतीचा फायदा घेऊन गिफ्ट कार्ड्स किंवा बँक ट्रान्सफर मागणे. एकदा एका वृद्ध अमेरिकन महिलेला फोन केला. ती घाबरली, रडली, “माझे सगळे पैसे जातील का?” राहुलच्या मनात अपराधीपणाची जाणीव झाली. पण त्याने स्क्रिप्ट वाचले आणि तिच्याकडून ५०० डॉलर्स उकळले. रात्री घरी परतल्यावर त्याला झोप येत नव्हती. “मी काय करतोय? ही फसवणूक आहे!” पण नोकरी सोडण्याची हिंमत नव्हती. घरात आई आजारी, वडील शेतात कष्ट करतात, आणि पगाराच्या पैशाने घर चालते.

हळूहळू राहुल या जाळ्यात अडकला. ऑफिसमध्ये इतर कर्मचारीही तसेच होते – गुजरात, उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्रातून आलेले तरुण. सुरुवातीला उच्च पगाराच्या आमिषाने आकर्षित झाले, नंतर अनैतिक कामाला भाग पाडले गेले. बॉस गुजरातचे होते, ते सगळे नियंत्रित करत. कॉल सेंटरमधून कोट्यवधी रुपये उकळले जात होते. राहुलला कळले की हे सगळे गुप्त आहे, पोलिसांना माहिती नाही.

एक रात्री अचानक गोंधळ उडाला. ऑफिसच्या बाहेर पोलिसांच्या गाड्या थांबल्या. दीडशेहून अधिक पोलिसांनी इमारत घेरली. दरवाजे तोडले, लाईट्स बंद झाल्या. राहुल आणि इतर घाबरून खुर्च्यांखाली लपले. पोलिसांनी शोध घेतला – लॅपटॉप, मोबाइल्स, दस्तऐवज जप्त केले. मुख्य आरोपींना अटक केली. राहुलला पोलिसांनी विचारले, “तुला माहिती होतं हे सगळे बनावट आहे?” राहुल रडत म्हणाला, “सुरुवातीला नाही, पण नंतर समजले. पण मी काय करणार? घरची जबाबदारी...”

पुणे सायबर गुन्हे शाखेच्या पोलिसांनी तपास केला. समोर आले की हे कॉल सेंटर अमेरिकन नागरिकांना फसवण्यासाठी सुरू होते. कोट्यवधी रुपयांची फसवणूक झाली होती. राहुलसारखे अनेक तरुण-तरुणी बळी होते – त्यांना फसवून आणले गेले, नंतर धमकावले गेले. पोलिसांनी त्यांना मुक्त केले आणि सांगितले, “तुम्हीही पीडित आहात. आता सत्य सांगा, आम्हाला मदत करा.”

राहुल घरी परतला. त्याने ठरवले की आता मेहनतीची नोकरी शोधेल. “पैशाच्या मोहात चुकीच्या मार्गाला जाऊ नये,” हे त्याने शिकले. ही घटना सायबर फसवणुकीचे जाळे किती खोल आहे, हे दाखवते. अनेक निर्दोष तरुणांना वाचवण्यात पोलिसांना यश आले. 

सायबर गुन्हेगारीपासून सावध राहा, सजग राहा!

©कविता दातार