बनावट कॉल सेंटर

 #बनावट_कॉल_सेंटर

©कविता दातार

पुण्यातील खराडी भागात राहणारा राहुल नावाचा २२ वर्षांचा तरुण नुकताच कॉलेज संपवून नोकरीच्या शोधात धडपडत होता. त्याचे आई-वडील एका छोट्या गावात राहतात. वडील शेतकरी, आई घर सांभाळते, छोट्या भावंडांची शिक्षणाची जबाबदारी राहुलवरच होती. घरची आर्थिक परिस्थिती इतकी बिकट होती की, प्रत्येक महिन्याला पगाराची वाट पाहण्याशिवाय पर्याय नव्हता. राहुलने अनेक ठिकाणी रेझ्युमे पाठवले, मुलाखती दिल्या, पण काहीच ठोस मिळत नव्हते. एक दिवस त्याच्या मोबाईलवर एक अनोळखी नंबरचा मेसेज आला: “उच्च पगाराची नोकरी! इंग्रजी बोलता येत असेल तर पुरे. कॉल सेंटर जॉब, रात्र पाळी, महिन्याला ४० ते ५० हजार रुपये. त्वरित संपर्क करा.”

राहुलच्या डोळ्यांसमोर एक स्वप्न उभे राहिले. इतके पैसे मिळाले तर घरची चिंता मिटेल, आई-वडिलांना आराम देता येईल, भावंडांचे शिक्षण सुधारेल. त्याने ताबडतोब कॉल केला आणि मुलाखतीसाठी बोलावले गेले. ठिकाण होते प्राईड आयकॉन इमारत, खराडी. नऊव्या मजल्यावर एक आधुनिक ऑफिस – एअर कंडिशनर, चमचमते टेबल्स, आणि तरुण-तरुणींची गर्दी. बॉसने सांगितले, “हे इंटरनॅशनल कॉल सेंटर आहे. तुम्ही अमेरिकन ग्राहकांना सपोर्ट द्याल. स्क्रिप्ट देऊ, फक्त वाचायचे. सुरुवातीला ट्रेनिंग, नंतर पगार.”

राहुलला हे सर्व परफेक्ट वाटले. त्याने नोकरी स्वीकारली आणि इतर १०० हून अधिक तरुण-तरुणींप्रमाणे ट्रेनिंग सुरू केले. ट्रेनर म्हणाला, “ग्राहकांना सांगा की त्यांचा कॉम्प्युटर हॅक झाला आहे. त्यांना  डिजिटल अटक होणार आहे. आम्ही मदत करू, पण त्यासाठी पैसे ट्रान्सफर करा.” राहुलला सुरुवातीला हे विचित्र वाटले. “हे कस्टमर सपोर्ट आहे की काय तरी वेगळे?” पण बॉसने आश्वासन दिले, “हे सगळे लीगल आहे. तुम्ही फक्त स्क्रिप्ट फॉलो करा.” राहुलने मनातल्या मनात विचार केला, “पैसे मिळत आहेत ना, मग काय हरकत आहे?”

दिवस जात गेले. राहुल रात्रंदिवस काम करत होता. अमेरिकन नागरिकांना फोन करणे, त्यांच्या भीतीचा फायदा घेऊन गिफ्ट कार्ड्स किंवा बँक ट्रान्सफर मागणे. एकदा एका वृद्ध अमेरिकन महिलेला फोन केला. ती घाबरली, रडली, “माझे सगळे पैसे जातील का?” राहुलच्या मनात अपराधीपणाची जाणीव झाली. पण त्याने स्क्रिप्ट वाचले आणि तिच्याकडून ५०० डॉलर्स उकळले. रात्री घरी परतल्यावर त्याला झोप येत नव्हती. “मी काय करतोय? ही फसवणूक आहे!” पण नोकरी सोडण्याची हिंमत नव्हती. घरात आई आजारी, वडील शेतात कष्ट करतात, आणि पगाराच्या पैशाने घर चालते.

हळूहळू राहुल या जाळ्यात अडकला. ऑफिसमध्ये इतर कर्मचारीही तसेच होते – गुजरात, उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्रातून आलेले तरुण. सुरुवातीला उच्च पगाराच्या आमिषाने आकर्षित झाले, नंतर अनैतिक कामाला भाग पाडले गेले. बॉस गुजरातचे होते, ते सगळे नियंत्रित करत. कॉल सेंटरमधून कोट्यवधी रुपये उकळले जात होते. राहुलला कळले की हे सगळे गुप्त आहे, पोलिसांना माहिती नाही.

एक रात्री अचानक गोंधळ उडाला. ऑफिसच्या बाहेर पोलिसांच्या गाड्या थांबल्या. दीडशेहून अधिक पोलिसांनी इमारत घेरली. दरवाजे तोडले, लाईट्स बंद झाल्या. राहुल आणि इतर घाबरून खुर्च्यांखाली लपले. पोलिसांनी शोध घेतला – लॅपटॉप, मोबाइल्स, दस्तऐवज जप्त केले. मुख्य आरोपींना अटक केली. राहुलला पोलिसांनी विचारले, “तुला माहिती होतं हे सगळे बनावट आहे?” राहुल रडत म्हणाला, “सुरुवातीला नाही, पण नंतर समजले. पण मी काय करणार? घरची जबाबदारी...”

पुणे सायबर गुन्हे शाखेच्या पोलिसांनी तपास केला. समोर आले की हे कॉल सेंटर अमेरिकन नागरिकांना फसवण्यासाठी सुरू होते. कोट्यवधी रुपयांची फसवणूक झाली होती. राहुलसारखे अनेक तरुण-तरुणी बळी होते – त्यांना फसवून आणले गेले, नंतर धमकावले गेले. पोलिसांनी त्यांना मुक्त केले आणि सांगितले, “तुम्हीही पीडित आहात. आता सत्य सांगा, आम्हाला मदत करा.”

राहुल घरी परतला. त्याने ठरवले की आता मेहनतीची नोकरी शोधेल. “पैशाच्या मोहात चुकीच्या मार्गाला जाऊ नये,” हे त्याने शिकले. ही घटना सायबर फसवणुकीचे जाळे किती खोल आहे, हे दाखवते. अनेक निर्दोष तरुणांना वाचवण्यात पोलिसांना यश आले. 

सायबर गुन्हेगारीपासून सावध राहा, सजग राहा!

©कविता दातार